Lief zacht gelukje
Het Maarts viooltje;
Ze gedijt prima in de schaduw, onder bomen of struiken, dus je moet goed opletten om dit lieflijke plantje tegen te komen. Zowel haar zusje het driekleurig viooltje (Viola tricolor) als het Maarts viooltje (Viola odorata) zijn wilde viooltjes, die veel kleiner zijn dan de gekweekte viooltjes- die je bijna ‘violen’ zou kunnen noemen- uit de tuincentra.
Ik ga eind februari / begin maart, de periode waarin ze begint te bloeien, altijd op zoek in het Vliegenbos. Ik bezoek dan de plekken waarvan ik weet dat ze groeit, het is namelijk een vaste plant, en zodra ik haar zie (en ruik!) weet ik dat de lente er aan komt!
Ze is niet alleen een lust voor het oog en de neus, als vroegbloeier trekt ze met haar nectar veel insecten aan, die vlak na de winter waarin er nog maar weinig bloeit op zoek zijn naar voedsel. Ze is echt een lieverdje.
De latijnse naam ‘odorata’ doet al iets vermoeden over haar geur, het is een welriekend plantje. Zowel haar bloemetjes als blaadjes worden ook wel in de parfumindustrie gebruikt. De bloemetjes geuren licht zoet, je zou het bijna verleidelijk kunnen noemen. Haar blaadjes geven parfums een ‘aardse’ noot.
Verhalen, legenden en volksgebruik:
Over het Maarts viooltje zijn er, voor zo'n klein kruidje, opvallend veel verhalen te vinden. Met name de Grieken en Romeinen waren kennelijk erg op haar gesteld:
Een Romeinse legende vertelt dat Ia, de dochter van koning Midas, door de Godin Diana veranderd werd in een viooltje om aan de god Apollo te ontvluchten.
In Griekenland was het Maarts viooltje gewijd aan Persephone, de dochter van oppergod Zeus en godin Demeter. Toen Persephone werd ontvoerd door de god van de onderwereld, Hades, werd haar moeder Demeter, godin van groei, vruchtbaarheid en gewassen, wanhopig en begon haar taken op de wereld te verwaarlozen.
Gewassen groeiden niet meer en mensen leden honger. Zeus greep in: hij stuurde de god Hermes naar Hades om hem te overtuigen om Persephone weer terug te laten keren. Hades stemde hier gedeeltelijk mee in, Persephone mocht van de lente tot en met de herfst in de bovenwereld verblijven en moest in de winter weer naar hem terugkeren.
Zo werden volgens de Griekse verhalen onze seizoenen geboren en werd Persephone het symbool van de terugkerende lente.
De Grieken uit de antieke tijd gebruikte de maartse vioolbloemetjes in liefdesdranken. Het plantje werd als symbool gezien van de vruchtbaarheid, terugkerende lente en de jeugdige vriendschap.
In de middeleeuwen werd het Maarts viooltje gezien als lentebrenger: als de eerste viooltjes gevonden werden gaf dat aanleiding tot het geven uitbundige lentefeesten!
Haar grotere zus Driekleurig viooltje (Viola tricolor) wordt in de kruidengeneeskunde het vaakst gebruikt, maar Maarts viooltje heeft een vergelijkbare werking.
Ze werkt zoals ze er uit ziet: ze is lief voor onze huid, reinigt het bloed en verzacht de slijmvliezen van de luchtwegen. Ze wordt o.a. ingezet bij eczeem, infecties aan de luchtwegen en hoest met taai slijm.
Al sinds de oudheid worden zowel het Maarts- als Driekleurig viooltje ingezet. Zowel Hippocrates als Dioscorides (2 pioniers uit de oudheid van de geneeskunde) zetten het al in als middel tegen luchtwegproblemen en eczeem
(Let op: kruiden kunnen net zoals allopathische geneesmiddelen contra-indicaties en nevenwerkingen hebben. Deze blog is puur van informatieve aard, raadpleeg een deskundige alvorens met geneeskruiden te beginnen)
In veel landen geldt viooltje als een delicatesse! De meeste viooltjes soorten zijn eetbaar, zowel het blad als de bloem. Zorg er wel voor dat je zeker weet dat je de juiste- eetbare viooltjes gebruikt- en dat ze biologisch gekweekt zijn.
De textuur van de bloem is fluweelachtig en heeft een lichtzoete smaak. Vers zijn ze prachtig om salade of gebak mee te decoreren. De culinaire opties zijn eindeloos, je kunt er azijn of likeur van trekken, thee van maken, suikeren… Ook kun je er een siroop van maken, die te gebruiken is bij hoestklachten. Verderop in de blog vind je een aantal recepten.
Oogsten:
Als het Maarts viooltje in bloei staat, in maart en april, oogsten we de bloemen. Het jonge blad kan van maart t/m september geoogst worden en zijn te verwerken in bijvoorbeeld salades.
In Nederland als België is Maarts viooltje in het wild niet beschermd maar wel redelijk zeldzaam. Mocht je haar willen gebruiken voor een recept raad ik aan de plant zelf te kweken in de tuin, balkon of op de vensterbank.
Recepten Viooltjes-siroop,
Gesuikerde viooltjes en rustgevende thee:
Maarts viooltje siroop:
Benodigdheden:
- 50 gr. Bloemen zonder kelk
- 100 ml. Gekookt water
- Suiker
- Klein schoon flesje (of flesjes) om de siroop in te bewaren.
Werkwijze:
- Doe de bloempjes in een schaal
- Overgiet met het gekookte, iets afgekoeld water
- Laat dit 24 uur trekken en filter dan af
- Verwarm het geheel en los hierin de suiker op. De vloeistof twee keer tegen de kook aanbrengen (niet laten koken) en laten afkoelen.
- Bottel de siroop als deze iets is afgekoeld in flesjes
- Bewaar op een koele donkere plek.
De siroop kan gebruikt worden bij hoestklachten (mochten de hoestklachten hevig en/of langdurig van aard zijn, raadpleeg altijd een arts)
Gesuikerde viooltjes:
Benodigdheden:
- 2 eiwitten
- Poedersuiker
- Een (droog) oven
Werkwijze:
- Pluk de bloemetjes zo kort mogelijk voor de bereiding, het zijn tere bloempjes
- Was de bloemetjes en dep voorzichtig droog
- Klop het eiwit totdat het schuimig is
- Bestrijk met een penseel de bloemetjes met het eiwit
- Doop de bloempjes in de poedersuiker zodat er een mooi laagje op de bloempjes komt
- Nu is het een kwestie van drogen: leg de besuikerde bloempjes op bakpapier en plaats in de (droog-) oven. Het liefst droog je op 30 a 40 °C.
- Als je geen oven hebt die lage temperaturen geeft, kun je ook de allerlaagste temperatuur gebruiken en de ovendeur op een kiertje openlaten.
- Na ongeveer 30 minuten voelen de bloempjes droog en een beetje hard aan, nu zijn ze klaar
- Laat ze vervolgens op een droge plek uitwasemen zodat ze al hun vocht en warmte kwijtraken.
- Bewaar droog, donker en luchtdicht
Leuk als bijzonder snoepje, om gebakjes en desserts mee te decoreren, of in een mooie weckpot cadeau te geven.
Rustgevende thee
Benodigdheden:
- 2 delen gedroogde bloemen van het Maarts viooltje
- 1 deel kamille
- 1 deel citroenverbena
Werkwijze:
- Doe van het mengsel 1 volle theelepel (of klein handje) in een theepot
- Overgiet de kruiden met een klein laagje kraanwater, de kruiden mogen een beetje zwemmen
- Zet intussen water op om te koken
- Als het water gekookt is laat je het afkoelen tot 90 a 80
°C
- Overgiet de kruiden met het gekookte water en laat 10 minuten trekken
Lekker voor het slapen gaan, of bijvoorbeeld bij het lezen van een mooi boek.
Veel plezier en zachtheid,
Gerry